Ambidextrous is een van mijn favoriete Engelse woorden. Het heeft een mooie lengte, loopt lekker en heeft toffe klanken (‘ambi’, ‘ex’ en ‘ous’). Ik vermoedde er allerlei interessante, mysterieuze en sexy betekenissen achter.

Dat laatste leek aanvankelijk mee te vallen. De letterlijke vertaling in het Nederlands is ‘tweehandig’, oftewel met zowel je linker als rechter hand even goed kunnen schrijven, tekenen, sporten etcetera. Best interessant en enigszins mysterieus (hoe kan iemand dat?), en nu ik er erover nadenk eigenlijk ook best sexy. Dus ik was tevreden met deze betekenis.

Maar afgelopen week kwam ik een tweede betekenis tegen, die mijn liefde voor het woord nog sterker aanwakkerde. In Green’s Dictionary of Slang las ik dat het ook wel eens gebruikt werd/wordt als eufemisme voor biseksualiteit. En hoewel ik vind dat biseksualiteit geen eufemisme nodig zou moeten hebben, ben ik toch blij mezelf nu ambidextrous te kunnen noemen. (Ook al kan ik vrij weinig met mijn linkerhand.)

Na verder onderzoek (lees: googelen op ‘ambidextrous’ en ‘bisexual’) bleek ook nog dat tweehandige mensen zichzelf vaker identificeren als biseksueel (dan mensen die alleen links- of rechtshandig zijn). Fascinerend. Zou fysiek afwijken van de norm invloed hebben op je seksuele ontwikkeling?

Ambidexter (en linkshandige) kinderen werden vroeger gedwongen om alles met rechts te doen. En ook nu nog hoor je linkshandige mensen regelmatig zeggen dat ze zichzelf van alles hebben aangeleerd met rechts, omdat dat nou eenmaal ‘handiger’ is in een maatschappij die is ingericht op rechtshandigen.

Ook hier zou je een link kunnen leggen met biseksualiteit. Uit onderzoek blijkt dat ruim 80% van de biseksuelen een relatie heeft met iemand van het andere geslacht. Misschien ook omdat dat ‘handiger’ is in een hetero-normatieve samenleving? Als ik naar mezelf kijk heeft dat zeker invloed gehad. Mijn verlangen naar mannen heb ik (bijna) altijd vrijelijk gevolgd, maar mijn verlangen naar vrouwen vrijwel nooit. Het was (en is) in allerlei opzichten zoveel makkelijker om de hetero-weg te kiezen.

Maar wat gebeurt er als je vanaf jongs af aan je linkerhand verwaarloost? Raak je in die hand dan je vaardigheden kwijt? Nog voordat je geleerd hebt er vrijuit mee te tekenen, knippen, schrijven, snijden, gitaar spelen, dansen, vrijen, liefhebben? En raak je daarmee dan ook een stuk van jezelf kwijt? Wie ben je met je rechter, en wie met je linker hand? Wat betekent het als je linkshandige zelf onzichtbaar is, omdat de wereld er vanuit gaat dat je rechts bent?

Als je daar altijd maar klakkeloos in meegaat, ben je dan überhaupt nog ambidextrous?

Dit is een wijsheid uit de film Clueless (1995), waar ik gek genoeg vaak aan denk. Waarschijnlijk omdat ik in een stad woon waar alles ook in maximaal 20 minuten is te bereiken.

Ik zal de scene uit de film voor jullie schetsen. Hoofdpersonage Cher is op een uit de hand gelopen huisfeestje van een klasgenoot in the Valley. Midden in de nacht belt haar vader Mel (fantastische rol van Dan Hedaya) haar op haar mobiel:

Mel: [on the phone] Do you know what time it is?

Cher: A watch doesn't really go with this outfit, Daddy.

Mel: Where are you?

Cher: I'm just having a snack at my girlfriend's.

(…)

Mel: I expect you to walk through this door in twenty minutes.

Cher: It might take longer than that Dad.

Mel: Everywhere in L.A. takes 20 minutes. [hangs up the phone]

Spoiler: Cher redt het niet om in 20 minuten thuis te zijn. Maar dat doet niks af aan Mels uitspraak. De autoriteit waarmee hij het brengt en de mic drop aan het eind (door de telefoon op te hangen) maken hem heel geloofwaardig en tegelijkertijd ongelofelijk grappig. It’s funny ‘cause it’s true. (Al zal dat nu, 30 jaar later, niet meer zo zijn. Op Reddit las ik: ‘That was in 1995 traffic. Now everywhere in LA takes 70 minutes.’)

Maar los van het waarheidsgehalte, is de quote waarschijnlijk vooral bij me blijven hangen vanwege de 20 minuten. Wat ik de maximale duur vind om binnen mijn leefomgeving van A naar B te bewegen. Boven de 20 minuten slaat verveling, irritatie en soms zelfs wanhoop toe (Waarom zit dit helemaal hier?!). De quote van Mel is dus niet alleen aantrekkelijk als grappig feit, maar ook als statement dat alles in 20 minuten bereikbaar zou moeten zijn.

Dat klinkt misschien heel Randstad-verwend, maar ik ben niet de enige die er zo over denkt. Architect Kent Larson bedacht in 2012 de 20-minutenstad: Making up our city fabric from many small precincts, all with dense development around a central core of scarce resources – medical, financial, economic and travel – all within a 20-minute (half-kilometre) walk for residents. Hij baseerde zijn idee op steden in de Middeleeuwen, die bestonden uit kleinere buurten rond centrale waterputten.

De Colombiaans-Franse stedenbouwkundige Carlos Moreno maakte daar in 2021 de 15-minutenstad van: iedere stedeling zou toegang moeten hebben tot winkels, werkgelegenheid, onderwijs, zorg, groen, sport- en cultuurfaciliteiten op maximaal vijftien minuten fiets- of wandelafstand. En inmiddels wil Utrecht in 2040 zelfs een 10-minutenstad zijn.

Mel en ik zijn dus niet gek. We zijn visionairs.

“What are you so afraid of? Hmmm?” vraagt ze hem. “Door’s already open, can’t close it now. All you can do is look away… but why would you?”

Eerder in de film heeft een andere wetenschapper ze uitgelegd dat ayahuasca geen “portal to some other place” is. Het is een spiegel. Eugene heeft zichzelf gezien in de spiegel en lijkt geschrokken. Durft hij zichzelf te omarmen, of kijkt hij weg? But why would he?

De vraag stellen is hem beantwoorden, Dr. Cotter. Er zijn veel redenen jezelf niet (opnieuw) in de spiegel aan te willen kijken: angst, schaamte, schuld, trauma, desinteresse, tijdgebrek. Maar wat de reden ook is, de deur kan niet meer dicht. Je weet iets wat niet meer te ontkennen valt. Het zal blijven knagen in je binnenste, tot je een lege huls bent. Een schim van jezelf.

Geen fijn vooruitzicht. Dus waarom zou je?

Als ik in gesprek ben met mensen die me willen helpen, dan wil ik de absoluut perfecte geholpene zijn. Ze stellen vragen, geven advies, doen suggesties: Waar ben je naar op zoek? Waar ben je goed in? Wat vind je leuk? Waar word je blij van? Wat als je nou eens… Als ik jou was zou ik… En ik zag laatst…, lijkt me echt iets voor jou.

Het is de bedoeling dat ik een antwoord weet op alle vragen. En dat het goede antwoorden zijn, waar de ander iets mee kan. Dat ik dankbaar van alles uit de adviezen haal wat echt van toepassing is op mijn situatie. Dat de suggesties mij verrassen (goh, daar had ik zelf nog niet aan gedacht) en dat ik ze in ons gesprek enthousiast en oprecht overdenk en overweeg.

Uiteindelijk moet het geheel uitmonden in een climax van waardevolle inzichten en voorgenomen acties, die ik hardop teruggeef aan mijn helper. Zodat hij/zij weet dat hij me echt geholpen heeft, en zich goed voelt over zichzelf. En daarna moet nog een uiterst attent, weldoordacht bedankje volgen (een appje, kaartje, cadeautje, whatever). Dan hebben we de dans perfect volbracht. Of heb ik in ieder geval mijn uiterste best gedaan om in alles mee te bewegen met mijn helper. Ik heb me de vloer over laten leiden en alle voorgeschreven danspassen op het juiste moment correct uitgevoerd.

Helaas lukt dit me allemaal zelden. Ik geef halve, weifelende antwoorden, weet niks te zeggen op adviezen en breng alleen glimlachend ‘oh ja’ uit na elke suggestie (want of zelf al bedacht en geprobeerd, of ik vind het vreselijk, of ik ben inmiddels zo gefrustreerd door deze slecht lopende poging tot hulp, dat ik uberhaupt nergens meer over na kan denken en alleen maar wil dat het stopt). Er volgt slechts een climax van zelfafwijzing. En laat dat bedankje maar zitten, want wie zit er nou eigenlijk op een crappy bedankje van mij te wachten?

Het is niet dat ik niet geholpen wil worden (denk ik), maar de perfecte geholpene uithangen kost veel energie. En de frustratie als dat niet lukt trouwens ook. Alles zelf doen zonder hulp kost op korte termijn meestal minder.

Maar op lange termijn…?

Het Duits kent niet alleen het woord heimweh (het pijnlijke gemis van thuis), maar ook een woord voor het tegenovergestelde: fernweh. Een pijnlijk hevig verlangen naar het onbekende. ‘Omgekeerde nostalgie’, zoals Vladimir Nabokov het noemt in zijn debuutroman Mashenka.

Fernweh wordt buiten Duitsland vaak gebruikt als een soort synoniem van het (eveneens Duitse) woord wanderlust. Wat zoveel betekent als: een verlangen naar reizen en de wereld ontdekken. Maar fernweh gaat dieper dan dat. Het is niet per se verlangen naar een andere plek, maar naar een ander leven. En vooral ook een ander zelf in dat leven.

Schrijver Christine Alsop (Duitse van origine) omschreef het als volgt: ‘A horizon narrowing down on us to a point where home becomes almost suffocating and we wander off. We leave the desert of the familiar. We meet the new environment with enthusiasm, experience the widening of our horizon as empowering and explore aspects of our identity that were buried at home.’ Het is willen verdwijnen en jezelf (en de wereld) opnieuw uitvinden, vanuit nieuwsgierigheid, met een frisse blik en een open mind.

Dit proces is moeilijk uit te leggen aan het UWV, kan ik je vertellen. Terwijl ik probeer te verdwijnen, doet mijn ‘adviseur werk’ haar best mijn huidige zelf bij de les te houden. Want dit zelf heeft zoveel passende ervaring, zoveel vaardigheden, zoveel competenties. En er zijn zoveel vacatures!

Dit zelf heeft ook veel gevoelens van wanhoop en verstikking, denk ik vanaf mijn kant van de tafel. Zullen we eens kijken wat ze daar op de arbeidsmarkt allemaal mee kan?

Ik opereer eigenlijk graag onder de radar. In het geheim werk ik aan ideeen en projecten die het daglicht (nog) niet kunnen verdragen. Of eigenlijk kun je het niet echt ‘werken’ noemen, meer ‘nadenken’ of ‘mijmeren’. Eraan werken suggereert dat ik echt concreet dingen doe, maar dingen doen hoort bij de fase van het daglicht (vind ik). Eerst moet alles helemaal uitgedacht, dan in concept gedeeld met de wereld (of nou ja, misschien een paar mensen in die wereld) en daarna is het pas tijd voor de uitwerking. Want dan is het daglicht er als broodnodige stok achter de deur.

Maar wat als je bang bent voor die stok?

Wat als er straks in het daglicht niks overblijft van je fantastische denkwerk?

Zijn je fantasieen niet het best af in het donker van je eigen hoofd, als vampiers in de nacht? Ze kunnen zich toch prima voeden met alleen mijn eigen bloed? Waarom zouden ze het bloed van anderen nodig hebben?

Maar helaas willen mijn vampiers een podium. Ze zijn uitgehongerd, voelen zich drooggevallen op de bodem bij eeuwige eb.

In de stad waar ik woon staat ergens op een muur het gedicht Eb van M. Vasalis:

Ik trek mij terug en wacht.
Dit is de tijd die niet verloren gaat:
iedre minuut zet zich in toekomst om.
Ik ben een oceaan van wachten,
waterdun omhuld door 't ogenblik.
Zuigende eb van het gemoed,
dat de minuten trekt en dat de vloed
diep in zijn duisternis bereidt.

Er is geen tijd. Of is er niets dan tijd?

Ik heb altijd het gevoel dat dit gedicht over mij gaat. ‘Rustig maar, jullie blijven niet eeuwig op het droge’, sus ik mijn vampiers. ‘Het is nu even eb, maar er komt in de toekomst een gi-gan-tische vloed aan.’ En dan gaan we samen ten onder, denk ik er angstig achteraan, maar dat hoeven de vampiers niet te weten.

Dat willen ze trouwens ook helemaal niet weten. Ze willen vloed, en wel nu! ‘Tssss, tijd die niet verloren gaat, bullshit!’ briesen ze. ‘Je berooft ons van onze beste jaren in de eeuwigheid! Alleen maar omdat je te schijterig bent om van je veilige zandbank af te komen. Als jij niet snel deining gaat veroorzaken, doen wij het. Alleen wordt het dan geen deining, maar een tsunami. Dus kies maar!’

Dus hier ben ik. Uit de luwte, op de radar. Mijmerend in het daglicht. ‘Het wordt jullie dood, f#ckers’, mompel ik richting de vampiers. Maar dat lijkt ze niet te kunnen schelen. Misschien moet ik daar een voorbeeld aan nemen.

Subscribe now